De geschiedenis van lachgas

Laatst bijgewerkt: oktober 2026 · Leestijd ongeveer 3 minuten · Geschreven en gecontroleerd door het team van Lachgas Antwerpen

1772: een nieuw gas in Engeland

Distikstofmonoxide werd voor het eerst beschreven door de Engelse scheikundige en predikant Joseph Priestley, die het in 1772 bij zijn experimenten met gassen voor het eerst isoleerde en beschreef. Priestley was vooral geïnteresseerd in de scheikundige eigenschappen en had geen idee van wat het gas met een mens deed. Zijn werk paste in een periode waarin de samenstelling van lucht voor het eerst systematisch werd onderzocht; twee jaar later zou hij ook zuurstof isoleren. Lachgas was in die eerste decennia een laboratoriumcuriositeit zonder toepassing. Dat het ooit een roesmiddel, een verdovingsmiddel en een keukenhulp zou worden, kon niemand in het Engeland van de achttiende eeuw vermoeden.

Humphry Davy en de naam laughing gas

Rond 1799 nam de jonge chemicus Humphry Davy het gas onder de loep in het Pneumatic Institution in Bristol, een instelling die gassen als geneesmiddel onderzocht. Davy ademde het zelf in, beschreef de euforie en de lachbuien die volgden en gaf het gas daarmee zijn populaire naam. Hij merkte ook op dat het pijn leek te verzachten en suggereerde dat het bij operaties van nut kon zijn, een observatie die bijna een halve eeuw onbenut zou blijven. In plaats daarvan werd lachgas in de eerste helft van de negentiende eeuw een attractie: op kermissen en in theaters konden toeschouwers tegen betaling inhaleren en lachen.

1844: de tandartsstoel

De stap naar de geneeskunde kwam uit een onverwachte hoek. De Amerikaanse tandarts Horace Wells zag in 1844 bij zo'n demonstratie in Hartford hoe een man onder invloed van lachgas zijn been bezeerde zonder pijn te voelen. De dag erna liet Wells zich onder lachgas een tand trekken en begon hij het gas bij zijn eigen patiënten te gebruiken. Een publieke demonstratie in Boston mislukte, waardoor ether aanvankelijk de voorkeur kreeg, maar tegen het einde van de negentiende eeuw was lachgas in de tandheelkunde algemeen ingeburgerd. Tot vandaag wordt het, gemengd met zuurstof, gebruikt bij angstige patiënten en in de verloskunde.

Twintigste eeuw: keuken, motor en ruimtevaart

In de twintigste eeuw kreeg lachgas zijn technische en culinaire toepassingen. Omdat het gas goed oplost in vet en geen smaak afgeeft, bleek het ideaal als drijfgas voor slagroom: eerst in spuitbussen, later in de hervulbare sifon met kleine stalen patronen die nu in elke horecakeuken staat. In de autosport werd het ingezet om de verbranding in motoren te versterken, en in de ruimtevaart dient het als oxidator en als stuwstof voor kleine motoren. Elk van die toepassingen bestaat vandaag nog en vormt de basis van de uitzonderingen in de huidige Belgische wet.

Vanaf het einde van de eeuw nam in West-Europa het recreatief gebruik via ballonnen toe, eerst in de dancescene, daarna veel breder. De verschuiving van kleine patronen naar grote flessen, die rond het einde van de jaren tien zichtbaar werd, maakte het gebruik zichtbaarder op straat en zette overheden in meerdere landen aan tot nieuwe regels.

België: van gemeentelijk reglement naar federaal verbod

In België verliep de regulering stapsgewijs. Vanaf ongeveer 2018 namen steeds meer steden en politiezones lachgasgebruik op in hun politiereglement om overlast te bestrijden. In 2021 volgde het federale verkoopverbod aan minderjarigen, begin 2022 het verplichte waarschuwingslabel op elke verpakking. Toen bleek dat het probleem zich verplaatste naar grote flessen en online verkoop, en afvalverbranders alarm sloegen over ontploffende cilinders, besliste de federale regering tot een algemeen kader. Het Koninklijk Besluit van 11 maart 2024 bracht lachgas onder de drugswet van 1921, met uitzonderingen voor medisch, technisch en culinair gebruik.

Daarmee sluit de cirkel zich: de toepassingen die in de negentiende en twintigste eeuw ontstonden, blijven toegelaten, terwijl het recreatieve gebruik dat op de kermis begon, in België verboden is. De details van dat besluit leest u in ons artikel over de lachgaswet van 2024, en de basis over de stof zelf in wat is lachgas.